Komercyjna surogacja kierowana do Polaków

Instytut Ordo Iuris złożył do Prokuratury Rejonowej Warszawa-Śródmieście w Warszawie zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstw związanych z działalnością ukraińskiej spółki BioTexCom LLC, która oferuje odpłatne programy „macierzyństwa zastępczego”. Firma planuje w dniach 12-13 września zorganizować w Warszawie wydarzenie „promocyjne” skierowane do polskich klientów.

Z ustaleń Instytutu wynika, że BioTexCom prowadzi polskojęzyczną stronę internetową oraz kanały komunikacji (m.in. profile na Instagramie i na Facebooku), za pomocą których pozyskuje klientów zainteresowanych odpłatnymi programami „macierzyństwa zastępczego” oraz procedurami wspomaganego rozrodu. Spółka udostępniła też formularz rejestracyjny na wydarzenie, które ma odbyć się w Warszawie.

Zdaniem Ordo Iuris działalność BioTexCom nie ogranicza się do świadczeń medycznych, lecz obejmuje kompleksową organizację całego procesu: pozyskiwanie i kwalifikację klientów, dobór kobiety mającej urodzić dziecko, przeprowadzenie procedur medycznie wspomaganej prokreacji, koordynację ciąży i porodu, a następnie organizację przekazania dziecka osobom zamawiającym wraz z dokumentacją umożliwiającą im wykonywanie władzy rodzicielskiej - z pominięciem przewidzianej polskim prawem procedury przysposobienia.

Trzy grupy zarzucanych czynów

Zawiadomienie dotyczy uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstw:

organizowania adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 211a § 1, § 2 pkt 2 i § 3 Kodeksu karnego) - ponieważ zgodnie z polskim prawem matką dziecka jest kobieta, która je urodziła, a nabycie władzy rodzicielskiej przez inną osobę wymaga postępowania przed sądem opiekuńczym;

przygotowań do handlu ludźmi (art. 189a § 2 KK) - w związku z odpłatnym i zorganizowanym mechanizmem prowadzącym do przekazania dziecka określonym osobom po jego urodzeniu;

udziału w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym, a w przypadku ustalenia osób kierujących - zakładania lub kierowania taką strukturą (art. 258 § 1 i 3 KK), z uwagi na wieloetapowy i transgraniczny charakter działalności BioTexCom, angażującej osoby odpowiedzialne za kontakty z klientami, marketing, obsługę prawną i organizację wydarzeń.

Instytut podkreśla, że zgodnie z art. 115 § 22a Kodeksu karnego adopcją jest „nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną osobę niż ta, od której dziecko pochodzi” - niezależnie od tego, jaką nazwę nadano oferowanej usłudze. W ocenie Ordo Iuris, dla odpowiedzialności karnej nie ma również znaczenia, czy do przekazania dziecka faktycznie doszło czy jedynie usiłowano tego dokonać.

Instytut przywołuje w zawiadomieniu także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 stycznia 2024 r. (III SA/Kr 1217/19), w którym sąd wskazał, że umowy związane z odpłatną adopcją podlegają ściganiu na podstawie art. 211a Kodeksu karnego jako sprzeczne z polskim porządkiem prawnym.

Zdaniem Instytutu, wyjaśnienia wymaga także sposób pozyskiwania kobiet uczestniczących w programach BioTexCom - czy ich udział jest wynikiem w pełni swobodnej decyzji, czy nie znajdują się one w trudnej sytuacji życiowej lub ekonomicznej, jakie otrzymują wynagrodzenie oraz czy pozostają pod faktyczną kontrolą organizatora programu. Ordo Iuris wskazuje ponadto, że trudno przyjąć, by osoby zaangażowane w wieloetapową i transgraniczną działalność BioTexCom - odpowiedzialne za kontakty z klientami, marketing, obsługę prawną czy organizację wydarzeń - nie były świadome nielegalności tych działań na terytorium Polski.

Czego domaga się Ordo Iuris?

Instytut wniósł o wszczęcie postępowania przygotowawczego i ustalenie wszystkich osób odpowiedzialnych za opisane działania, w tym m.in. osoby kierującej i reprezentującej BioTexCom LLC, założyciela i beneficjenta rzeczywistego spółki, osoby odpowiedzialnej za obsługę klientów z Polski oraz osoby odpowiadającej za kampanie reklamowe BioTexCom w mediach społecznościowych. Ordo Iuris domaga się również zastosowania wobec osób podejrzanych zakazu opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem paszportu, a także zabezpieczenia dokumentacji i danych elektronicznych dotyczących organizacji warszawskiego wydarzenia.

Ordo Iuris konsekwentnie zwraca uwagę, że macierzyństwo zastępcze w formule komercyjnej narusza godność zarówno kobiety rodzącej dziecko, jak i samego dziecka, sprowadzanego w takim modelu do przedmiotu odpłatnej transakcji. Instytut przygotował również petycję do Prokuratora Generalnego, z apelem o podjęcie kroków prawnych w sprawie „targów” surogacyjnych. Apel można podpisywać na stronie niedlasurogacji.pl.