Mam przed sobą znakomitą płytę kompaktową z utworami w wykonaniu gdańskiej organistki Hanny Dys z muzyką organową Mieczysława Surzyńskiego (1866 – 1924), kompozytora, pedagoga, dyrygenta, wartościowego, lecz nieco zapomnianego polskiego muzyka przełomu XIX i XX wieku.

Surzyński był postacią zasłużoną dla polskiej kultury muzycznej i Kościoła katolickiego. Pochodził z rodziny muzycznej, jego bratem był m.in. wybitny znawca i twórca muzyki kościelnej ks. Józef Surzyński, muzyką zajmował się także brat Stefan. Mieczysław działał m.in. w Poznaniu, Petersburgu, Kijowie i Warszawie, gdzie pełnił funkcję organisty w katedrze św. Jana, dyrygenta chórów Filharmonii Warszawskiej oraz profesora Konserwatorium Muzycznego (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina).

Kształcił się w Berlinie, Lipsku i Ratyzbonie. Pozostawił po sobie bogaty dorobek zróżnicowanych utworów organowych, przede wszystkim solowych, ale także – co warto podkreślić – „Koncert organowy g-moll” na organy i orkiestrę, pierwsze dzieło tego gatunku w historii polskiej muzyki. Miało ono swoją premierę w Filharmonii Warszawskiej. Przez wiele powojennych lat uchodziło za bezpowrotnie zaginione. Odnalazł je znany muzykolog – prof. dr hab. Jerzy Gołos i dzięki niemu „Koncert” został przywrócony do życia artystycznego.

Ze wszystkich braci Mieczysław był bez wątpienia najzdolniejszy, mimo że liczbą kompozycji przewyższał go starszy brat – ks. Józef. Dzieła Mieczysława mają walor przede wszystkim koncertowy (Józefa, dodajmy – głównie liturgiczny). Ich muzyczny materiał opiera się często na motywach pieśni kościelnych. Dotyczy to również utworów instrumentalnych, z zasady pozbawionych tekstu. Za przykład mogą posłużyć „Improwizacje na temat «Święty Boże»” – najbardziej popularny utwór organowy Surzyńskiego.

Na płycie, oprócz „Koncertu organowego g-moll” op. 35, znalazły się wybrane utwory z większych solowych dzieł cyklicznych: „Improwizacje” op. 36 (organistka zarejestrowała z tego cyklu „Capriccio”, „Chant de Noël”, „Epilog” i „Fugę”), „Choral varié” op. 50 oraz „Fantazja A-dur” op. 30. Warto zauważyć, że „Epilog” i „Fuga” z opusu 36, „Choral varié” i „Fantazja A-dur” zostały nagrane po raz pierwszy w historii światowej fonografii. Dyskografia dzieł Surzyńskiego wzbogaciła się w ten sposób o wartościowe nagrania.

Jest to muzyka romantyczna, pełna polskich symboli – cytatów z pieśni, rytmów zaczerpniętych z muzyki ludowej. Tę romantyczną aurę Hanna Dys znakomicie podkreśla, pokazując rubata, pewną miękkość muzyki, elastyczność rytmiczną, nie traci jednak dyscypliny. Artystka gra z pasją i przekonaniem. Dzięki jej interpretacji można zachwycić się muzyką Surzyńskiego, która – bogata w liczne cytaty – jest prawdziwie religijna w charakterze. W „Koncercie organowym g-moll” można spotkać miejsca liryczne, niejednokrotnie kojarzące się z muzyką Fryderyka Chopina. Liryzm i śpiewność słychać zwłaszcza w ustępach powolnych i w liryczno-tanecznej drugiej części tego dzieła.

Hanna Dys jest profesorem Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, a także nauczycielką w jednej z gdańskich szkół muzycznych. Nagrania zostały zrealizowane w kościele ewangelickim Świętego Ducha w Rostocku w Niemczech, natomiast „Koncert organowy g-moll” zarejestrowano na organach Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku. W „Koncercie” Hannie Dys towarzyszy znakomita orkiestra kameralna z Gdańska – Hanseatica Chamber Orchestra pod dyrekcją Massimiliano Caldiego.

Mieczysław Surzyński, „Works for organ solo. Organ Concerto”, Wydawnictwo Anagram, 2015. Hanna Dys – organy, Hanseatica Chamber Orchestra, Massimiliano Caldi – dyrygent.