Dzieje Sybiraków do niedawna były w naszej historii białą plamą, a oni sami, jeżeli mieszkali w Polsce, byli obywatelami drugiej kategorii. W tym roku ukazała się antologia pt. „Niepublikowane teksty zesłańców na ziemie nieszczęść, łez i cierpień Rosji i Polski”, której pomysłodawcą jest ks. Zbigniew Jacuński. Autor wstępu do książki – ks. prof. Waldemar Chrostowski przypomina, że dla wielu naszych rodaków kazachskie i syberyjskie stepy, tajgi, kopalnie i pola stały się cmentarzem. Dlatego ważna i cenna jest inicjatywa ks. Jacuńskiego, którego ks. Chrostowski nazywa niezmordowanym Stróżem Pamięci, ponieważ zgromadził świadectwa tych, którzy przeżyli, a ich teksty „wołają tak samo głośno, a nawet dobitniej i mocniej, jak ci, którym je zawdzięczamy”.

Wymownym symbolem jest umieszczona na okładce reprodukcja obrazu Aleksandra Sochaczewskiego pt. „Pożegnanie Europy”. Na obrazie znajduje się słup graniczny oddzielający symbolicznie Europę od Azji – niemy świadek na szlaku przemierzanym przez wieki przez polskich skazańców na tereny nazywane największym więzieniem na świecie. Symbolem polskiej drogi na syberyjską katorgę były najpierw opisywane przez Mickiewicza kibitki, później stały się nim bydlęce wagony i tory kolejowe.

Książka przybliża historię zesłań Polaków, które zaczęły się już pod koniec XVI wieku – na ziemie zauralskie trafiali wtedy Polacy wzięci do niewoli rosyjskiej. Na drugą połowę XVIII wieku przypadają fale zesłańcze po klęsce konfederacji barskiej i powstania kościuszkowskiego. Pierwsze masowe zesłania w XIX wieku nastąpiły po wyprawie Napoleona na Moskwę, kolejne związane były z narodowymi powstaniami i działalnością konspiracyjną. W antologii znajdziemy m.in. fragmenty wspomnień Józefa Piłsudskiego, który został skazany w 1887 r. i kilka lat spędził na Syberii – w Irkucku i innych miejscach.

Przedstawiona jest również historia zesłań, które miały miejsce w XX wieku, m.in. wywózek z terenów zajętych przez wojska sowieckie we wrześniu 1939 r. W trakcie czterech akcji deportacyjnych, trwających od lutego 1940 r. do czerwca 1941 r., wysiedlono przymusowo na Wschód setki tysięcy Polaków. Zebrane przez autora artykuły, świadectwa oraz wiersze pozwalają odtworzyć dramatyczne warunki, w jakich pracowali i mieszkali, restrykcje, jakim poddawane było ich codzienne życie, a także cierpienia, których doświadczali w sferze duchowej. W skrajnych warunkach bytowania – wobec niewolniczej pracy, braku odpowiedniej odzieży, w nieustannym głodzie, fatalnych warunkach sanitarnych ostatnią nadzieję dawało podtrzymywanie wiary: ukryte domowe kapliczki z zabranymi pospiesznie z domu religijnymi obrazami i modlitewnikami, organizowanie świąt... Jak czytamy w książce, przetrwali dzięki nadziei na powrót do ojczyzny, dzięki tej nadziei „ludzie nie wyrzekali się polskości, pamięci o ojczyźnie, języka, a skutkiem tego człowieczeństwa”. Ponad połowę tomu stanowią zebrane przez ks. Jacuńskiego napisane przez Sybiraków utwory poetyckie, które są świadectwem ich cierpienia, a jednocześnie wewnętrznej siły, nadziei i modlitwy, a także wdzięczności Bogu za ocalone życie.

Ks. Zbigniew Jacuński, „Niepublikowane teksty zesłańców na ziemie nieszczęść, łez i cierpień Rosji i Polski. Antologia”. Częstochowa 2018. Książka ukazała się nakładem autora.