Papież Pius XI 98 lat temu – 28 października 1925 r., na mocy bulli Vixdum Poloniae unitas, powołał do istnienia diecezję częstochowską. Z kolei 73 lata temu – 29 października 1950 r. katedrę konsekrował pierwszy biskup diecezji Teodor Kubina. W jednej z homilii abp Wacław Depo przypomniał, że archikatedra jest nie tylko domem biskupów, ale przede wszystkim matką kościołów archidiecezji. – Archikatedra jest domem Boga, który jest sercem Kościoła częstochowskiego – podkreślił metropolita częstochowski.

Decyzja Piusa XI

Kościół Świętej Rodziny w Częstochowie wybudowano w latach 1902-27. Projekt nowej świątyni opracował w 1900 r. Konstanty Wojciechowski, architekt warszawski. 8 grudnia 1908 r. w prowizorycznie przysposobionym kościele została odprawiona pierwsza Msza św. Wskutek braku funduszów, trudnych warunków niewoli narodowej oraz dramatu I wojny światowej na kilka lat (1908-17) stanęły prace wykończeniowe. Na mocy bulli Piusa XI 28 października 1925 r. Częstochowa została wyznaczona na stolicę nowej diecezji, a będący w stanie budowy kościół Świętej Rodziny – na kościół katedralny. Odtąd troskę o losy tej sakralnej budowli wziął na siebie, obok niestrudzonego ks. inf. Bolesława Wróblewskiego, pierwszy biskup częstochowski Teodor Kubina.

Rola bp. Teodora Kubiny

Ważniejszym wydarzeniem religijnym w okresie powojennym było uroczyste poświęcenie (konsekracja) katedry Świętej Rodziny w Częstochowie, którego dokonał 29 października 1950 r. bp Kubina. W swoim nauczaniu zgodnie z biskupim zawołaniem „Misereor super turbam” (Żal mi ludu) wiele miejsca poświęcał sprawom społecznym, szczególnie działalności Akcji Katolickiej. Pierwszy biskup częstochowski bardzo często w swoich listach pasterskich, homiliach, przemówieniach, szczególnie z racji kongresów eucharystycznych w diecezji częstochowskiej, zwracał uwagę na bardzo trudną sytuację ludzi pracy. W teologii społecznej bp. Kubiny centralne miejsce zajmowała Eucharystia jako sakrament miłości społecznej i ważne źródło kształtowania życia społecznego.

Dar papieży

Następnie na mocy bulli Piusa XII Per oportune sane 5 sierpnia 1951 r. została erygowana Kapituła Katedralna. Z kolei Jan XXIII nadał świątyni 22 czerwca 1962 r. tytuł bazyliki mniejszej. 25 marca 1992 r. natomiast bullą Totus Tuus Poloniae populus Jan Paweł II utworzył archidiecezję częstochowską, podnosząc tym samym katedrę do rangi archikatedry.

W dziejach archikatedry bardzo mocno zapisały się pobyty papieża Jana Pawła II – 6 czerwca 1979 r. i 18 czerwca 1983 r. W archikatedrze modlił się 26 maja 2002 r. również kard. Joseph Ratzinger, późniejszy papież Benedykt XVI.