Raport „Dobre i złe wiadomości – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków”, przygotowany przez Fundację Dbam o Mój Z@sięg i opublikowany 19 listopada 2025 r., rzuca światło na aktywność w sieci młodych ludzi, a także na ich dobrostan psychiczny. Technologia, która miała być jedynie narzędziem, stała się przestrzenią, w której młodzi żyją, budują tożsamość, radzą sobie z presją rówieśniczą i wieloma nieuczciwymi i ukrytymi mechanizmami samych platform. Obraz wyłaniający się z badania jest alarmujący: zdrowie psychiczne polskiej młodzieży stoi w obliczu poważnego kryzysu, który ma swoje silne odzwierciedlenie w sferze cyfrowej, szczególnie w kontekście narastających zagrożeń. Zjawiska problematyczne rosną wraz z wiekiem, szczególnie wśród dziewcząt.

Cień kryzysu i samobójstwa

W ciągu ostatniego roku aż 17% uczniów klas siódmych szkół podstawowych (SP) i 23% uczniów klas trzecich szkół ponadpodstawowych (PP) miało myśli o odebraniu sobie życia. Co więcej – 21% starszych nastolatków i 15% młodszych miało w ostatnim roku konkretne plany samobójcze, analizowało metody i okoliczności. Doświadczenie to pokazało, że ponad jedna piąta starszej młodzieży mierzyła się z kryzysem suicydalnym.

Dziewczęta we wszystkich badanych grupach wiekowych znacznie częściej deklarowały zarówno myśli rezygnacyjne, jak i aktywne myśli oraz plany samobójcze. Stanowią też większość osób, które podjęły próbę samobójczą (13% dziewcząt w SP, 17% w PP wobec 3% i 8% chłopców). Równie niepokojące jest zjawisko samookaleczeń, którego doświadczyło 17% nastolatków w obu grupach, również z wyraźną przewagą dziewcząt.

Kryzys emocjonalny nie ogranicza się tylko do zachowań skrajnych. Aż 33% uczniów klas trzecich stale lub często odczuwa smutek albo pustkę. Badani starsi uczniowie prezentowali wyższy poziom objawów depresji oraz samotności niż ich młodsi koledzy.

Ponad połowa uczniów klas siódmych SP (55%) i prawie dwie trzecie uczniów klas trzecich PP (64%) często, bardzo często lub zawsze przegląda media społecznościowe, w ogóle nie wchodząc w interakcję z innymi.

Spirala bierności i algorytmiczna pułapka

Badanie dowodzi, że samo liczenie godzin spędzonych w sieci ma małe powiązanie z negatywnymi wskaźnikami zdrowia psychicznego. Kluczowy jest sposób i cel korzystania z sieci. Wzorce problematyczne koncentrują się wokół kompulsywnego używania internetu (CIUS) oraz pasywnego przewijania treści (scrollowania).

Im wyższe były wyniki w skali kompulsywnego korzystania z internetu, tym niższe było zadowolenie z życia (korelacja r = -0,328). Ponadto osoby o wysokim poziomie kompulsywności dwukrotnie częściej deklarowały, że w ostatnim roku miały myśli o tym, by się nie obudzić (50% vs 20%).

Wzrasta także dominacja pasywnej konsumpcji treści (biernego przewijania, oglądania bez interakcji), która staje się normą w starszej grupie. Pasywne korzystanie z internetu często motywowane jest chęcią „ucieczki od zmartwień” lub „zabicia nudy”. Co niepokojące, aż 60% (SP) do 74% (PP) uczniów z planami samobójczymi bardzo często lub zawsze korzystało z mediów społecznościowych bez żadnego konkretnego celu. Pasywne używanie internetu wykazuje umiarkowaną korelację z nasileniem objawów depresji i fobii społecznej, co sugeruje, że jest to forma ucieczki od trudnych emocji.

Najgroźniejsze są jednak bezpośrednie zagrożenia, które docierają do młodych ludzi niezależnie od ich intencji. Osoby z myślami samobójczymi przyznawały, że treści suicydalne wyświetlały im się w mediach społecznościowych, mimo że ich nie wyszukiwały (39% uczniów klas siódmych SP i 35% uczniów klas trzecich PP). Wśród uczniów, którzy podjęli próbę samobójczą, zjawisko to dotyczyło 57% w klasach siódmych SP i 41% w klasach trzecich PP. Algorytmy, nastawione na maksymalizowanie zaangażowania, stają się pośrednim, ale realnym czynnikiem ryzyka.

Do tego dochodzi powszechność zagrożeń związanych z przemocą rówieśniczą. Aż 33% uczniów zadeklarowało, że było obrażanych w internecie przez osoby znane z klasy/szkoły. Analiza wyników wykazała, że duża część uczniów, którzy mieli myśli lub plany samobójcze, była regularnie obrażana w internecie przez osoby znane ze szkoły (od 39% do 54%, w zależności od grupy i problemu). Doświadczenie przemocy psychicznej ze strony rodziców/opiekunów jest również silnie skorelowane z zachowaniami samobójczymi.

Droga do odpowiedzialnej cyfryzacji

Uzyskane dane stanowią diagnozę, ale jednocześnie są zaproszeniem do refleksji i działania. Nie możemy poprzestać na moralizowaniu i straszeniu technologią, co osłabia poczucie wpływu. Konieczne są odejście od prostych wskaźników „czasu on-line” na rzecz jakości i celów aktywności oraz edukacja medialna.

Wymagane jest wprowadzenie praktycznych procedur ratujących życie w każdej szkole, która będzie się zajmować nie tylko kryzysem suicydalnym, ale także reagowaniem na przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną i rówieśniczą – ponieważ uczniowie doświadczający zachowań samobójczych prawie zawsze natrafiali na przynajmniej jeden z tych rodzajów przemocy.

Konieczne są nowe regulacje dla mediów społecznościowych, aby ograniczyć działanie algorytmów w zakresie treści suicydalnych. Firmy te powinny zapewnić profesjonalne interwencje w przypadku użytkowników zgłaszających myśli samobójcze.

Musimy dążyć do zrównoważonej cyfryzacji, w której technologia wspiera człowieka, a nie nim rządzi. To wymaga wsparcia, edukacji i współpracy wszystkich – rodziców, nauczycieli i instytucji publicznych. Należy ufać młodzieży, ale nie należy tracić przy tym czujności i bieżącego zainteresowania jej środowiskiem. Prawdziwie zrównoważona cyfryzacja zaczyna się od człowieka – od jego wrażliwości, siły i odpowiedzialności. Ten raport to obowiązkowa lektura dla każdego rodzica, wychowawcy i pedagoga.

Jeśli czujesz, że jesteś w kryzysie zdrowia psychicznego, skorzystaj z bezpłatnej, bezpiecznej pomocy:

116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży

800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

800 70 22 22 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym

116 123 – Kryzysowy Telefon Zaufania dla dorosłych.

Europa ogranicza
Zakaz lub ścisłe regulacje dotyczące używania telefonów komórkowych w szkołach obowiązują w wielu krajach UE. Rządy tych państw są przekonane, że poprawi to koncentrację, ograniczy cyberprzemoc i wzmocni relacje społeczne.